Esen: Çocukları korumak için yasaklardan önce Dijital Çocuk Verileri Yasası hazırlanmalı

TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Çocuk Hakları Alt Komisyonu’nda, “Dijital Mecralarda Çocuklarımızı Bekleyen Tehdit ve Riskler” başlıklı taslak rapor görüşüldü. Toplantıda söz alan DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı ve İstanbul Milletvekili Elif Esen, dijital mecraların, çocuklar için ‘yasak’ değil ‘korunaklı gelişim’ alanı olması ve  hak temelli düzenlenmesi gerektiğini belirterek, raporda yer alan yaklaşımları somut veri, etki analizleri ve çocuk hakları perspektifi üzerinden sorguladı.

Elif Esen, 16 yaş altına yönelik genel sosyal medya yasaklarının, çocukları dijital risklerden fiilen koruduğuna dair Türkiye’ye özgü somut etki analizleri verilerinin raporda yer alıp almadığını sordu. Bu tür yasakların, çocukları daha denetimsiz, kapalı ve görünmez dijital alanlara itme potansiyelinin risklerine dair bir araştırma ve değerlendirme yapılıp yapılmadığını da gündeme getirdi.

Konuşmasında sosyal medya platformlarının rolüne özel bir vurgu yapan Esen, Türkiye’de faaliyet gösteren sosyal medya şirketlerine yönelik ‘güvenli tasarım (safety-by-design) yükümlülüklerinin rapora girip girmediğini sordu.

Esen, çocukların kişisel verilerinin ticari amaçlarla işlenmesi ve profillenmesine ilişkin mevcut KVKK uygulamalarının çocukları dijital risklerden koruyabilmek için yeterli olup olmadığını sorguladı. ‘Çocuklara yönelik hedefli reklamcılık’ konusunda da bir tedbir ya da  sınırlandırılmaya dair özel bir yasal düzenleme önerisinin de raporda gündeme gelip gelmediğine değinen Esen, bu alanda asıl ihtiyacın, genel yasaklardan önce çocuklara özgü, güçlü ve bağlayıcı bir Dijital Çocuk Verileri Yasası olduğunu vurguladı.

Algoritmik öneri sistemlerinin çocukların ruh sağlığı, dikkat süresi ve davranışları üzerindeki etkilerine de dikkat çeken Esen, bu konuda Türkiye’de yapılmış bağımsız çalışmaların rapora girip girmediğine dikkat çekti. Böyle çalışmalar yoksa, komisyon raporunda ilgili kurumlara yönelik açık ve bağlayıcı önerilerin yer alması gerektiğini belirtti. Yapay zeka ve algoritmik sistemlerin, çocuklar açısından acil düzenleme gerektiren yüksek risk alanları olduğunun altını çizdi.

Elif Esen konuşmasını şu sözlerle tamamladı:

“Güvenli dijital ortam, çocukların dışlandığı değil; gerekli tedbirlerin alındığı, haklarının korunduğu, seslerinin duyulduğu ve sorumluluğun çocuklara ya da ailelerine değil, sistemi kurup işletenlere yüklendiği bir ekosistem olmalıdır.”